Wandelen is de populairste sport in Duitsland. Volgens een Statista-enquête uit 2024 gaan ongeveer 38,67 miljoen mensen in Duitsland minstens af en toe wandelen - in de ranglijst van de populairste sportactiviteiten in 2023 stond wandelen op de eerste plaats met ongeveer 11,2 procent van de mensen die het vaker deden, vóór naar de sportschool gaan en joggen.
Wat lange tijd werd beschouwd als een ontspannend tijdverdrijf, heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een serieuze duursport - met een groeiende wedstrijdscene, professionele evenementen en een nieuwe extreme trend: ultrahiking.
Wat is wandelen - en waar begint de sport?
De Duitse wandelbond definieert wandelen als "een vrijetijdsactiviteit met verschillende niveaus van fysieke inspanning die zowel het mentale als fysieke welzijn bevordert". Het wordt gekenmerkt door een duur van meer dan een uur, de juiste planning, het gebruik van specifieke infrastructuur en geschikte uitrusting.
In de praktijk varieert het spectrum van ontspannen bospaden tot meerdaagse langeafstandsroutes met duizenden hoogtemeters. Er wordt onderscheid gemaakt tussen bergwandelen, langeafstandswandelen (ook wel trekking of langeafstandswandelen genoemd), sportwandelen, populaire wandelingen, winterwandelen en educatieve wandelingen.
De fysieke voordelen moeten niet worden onderschat: Wandelen verbrandt tussen de 350 en 500 kilocalorieën per uur. Hoe meer hoogtemeters er worden afgelegd, hoe hoger het calorieverbruik. Voor intensieve bergtochten kan het aanzienlijk meer zijn. Daarnaast zijn er de goed gedocumenteerde effecten op het cardiovasculaire systeem, de spieren, het immuunsysteem en de geestelijke gezondheid - wandelen bevordert de spierontwikkeling, versterkt botten en gewrichten en is een goede cardiovasculaire training die bijzonder geschikt is voor mensen voor wie andere sporten zoals joggen of mountainbiken geen optie zijn.
Waarom wandelen mensen - en wat is er veranderd?
Volgens de wandelmonitor zijn de belangrijkste motieven "om de natuur te beleven" (96%), "om te bewegen, actief te zijn" (88%), "om iets voor je gezondheid te doen" (72%) en "om een streek te beleven" (71%).
De verschuiving in motieven door de tijd heen is interessant: vergeleken met 2015 zijn natuurbeleving en gezondheid belangrijker geworden. Stressverlichting en naar binnen gerichte motieven zoals "jezelf vinden" zijn ook toegenomen, terwijl gezelligheid en sociale aspecten iets zijn afgenomen.
Jongere wandelaars gebruiken de sport vooral als tegenwicht voor hun digitale werkdag. Meer dan een op de drie respondenten gaat meerdere keren per maand op pad en bijna een op de vijf zelfs een keer per week.
De populairste vorm van wandelen blijft de dagwandeling, waaraan 89 procent van de respondenten de voorkeur geeft - meestal met 10 tot 15 kilometer en 500 tot 900 hoogtemeters.
Er worden echter ook steeds langere afstanden populair, die ultrahiking worden genoemd.
Wat is ultrahiking?
Ultrahiking is het vergroten van de afstand en intensiteit van het klassieke wandelen. Ultrahiking, ook wel bekend als langeafstandswandelen, is de term die wordt gebruikt om wandelen over uitzonderlijk lange afstanden aan te duiden - meestal meer dan 50 kilometer of zelfs enkele honderden kilometers. In tegenstelling tot conventionele wandeltochten gaat het niet alleen om het afleggen van afstanden, maar ook om het overwinnen van uitdagend terrein, extreme weersomstandigheden en je eigen fysieke en mentale grenzen.
De term onderscheidt zich daarom duidelijk van trailrunning: Je wandelt, niet rent. Dat klinkt op het eerste gezicht makkelijker, maar iedereen die wel eens 80 of 100 kilometer in één keer heeft afgelegd, weet dat schijn bedriegt. Deze afstanden belasten het lichaam op een andere, soms verraderlijker manier dan hardlopen: Blaren, gewrichtsslijtage, slaaptekort en mentale uitputting zijn de typische begeleiders.
Wandelen werd lange tijd als saai beschouwd of werd bestempeld als iets voor "oude mensen". Steeds meer hardlopers houden echter ook van ultralopen. Obstacle runs, marathons, trailruns of ultralopen werden jarenlang beschouwd als de maat der dingen - aan extreme wandeltochten dacht bijna niemand. Dat is fundamenteel veranderd. Er zijn nu hele reeksen ultralopen die professioneel worden georganiseerd.
De Mammutmarsch: de weg bereiden voor een beweging
Geen ander evenement heeft de hausse van het ultralopen in Duitsland meer vorm gegeven dan de Mammutmarsch. In 2006 gingen oprichters Philipp en Bastian in hun eentje op pad om 100 kilometer te wandelen. Blaren, pijn, vloeken en tranen - zelfs toen was alles zoals vandaag. Ze bereikten de 100 kilometer in precies 24 uur. Dit privé-experiment groeide uit tot een groot evenement met elk jaar tienduizenden deelnemers.
Heden ten dage biedt de Mammutmarsch afstanden van 30, 42, 55 en 100 kilometer, verspreid over talloze locaties in Duitsland en Europa - van Berlijn tot München, Wenen, Spanje en Noorwegen. Vorig jaar namen alleen al in Duisburg meer dan 12.000 deelnemers deel aan de Mammutmarsch.
Het concept is gebaseerd op de mix: de routes lopen door landschappelijk of cultureel belangrijke gebieden. De routeposten bevinden zich op prominente locaties, zoals het industrieel erfgoed van de kolenmijn Zollverein (UNESCO Werelderfgoed) of de Tetrahedron op de stortplaats in de Beckstraße. Catering, GPS-routebegeleiding, paramedici en een volwaardige gemeenschap - de zogenaamde "mammoetkudde" - maken de mars tot een belevenis die veel verder gaat dan alleen kilometers maken.
De kudde is een bonte mengeling: jonge mensen, oude mensen, gezinnen met kinderen en veel mensen die samen met hun hond aan de wandeltocht deelnemen. De Mammoetmars is geen wedstrijd - er zijn geen klassementstijden. Wie finisht, wint.
Andere bekende ultrahiking evenementen
Naast de Mammoetmars heeft zich een levendig evenementenlandschap ontwikkeld. De Megamarsch biedt vergelijkbare formats met 50 kilometer in 12 uur en 100 kilometer in 24 uur, verspreid over 18 steden en regio's. De Ultramarsch Schwarzwald stuurt deelnemers over 50 of 100 kilometer over de ZweiTälerSteig met hoogtes tot 3.400 meter. De Horizontale "Rund um Jena" - een van de oudste evenementen in zijn soort - vindt al meer dan 35 jaar plaats en omvat een langeafstandswandeling van 100 kilometer. De Ultramarsch Usedom combineert kliffen en keizerlijke baden tot een bijzondere laaglandroute.
Internationaal behoren de Jordan Trail (650 km), de Te Araroa in Nieuw-Zeeland (3.000 km) of de Pacific Crest Trail in de VS (4. 265 km) tot de beste tochten.
Uitrusting en voorbereiding
Wandelen is in principe laagdrempelig - de instapdrempel is minimaal. Toch is de uitrusting het verschil tussen succes en mislukking, vooral bij lange afstanden.
Belangrijkste basisuitrusting voor dag- en meerdaagse tochten:
Schoenen: goed gedragen, waterdicht, met enkelsteun - de belangrijkste factor
Navigatie: GPS-apparaat of smartphone met offline kaarten (bijvoorbeeld komoot, AllTrails)
Verfrissing: voldoende water (ten minste 2-3 liter), energierijke en koolhydraatrijke snacks
Wandelstokken: ontlasten uw knieën en rug, vooral bij afdalingen en over lange afstanden
Kleding: laagjesprincipe, weerbestendige buitenlaag, kledingwissel
Voor ultra-wandelevenementen is ook een verplichte uitrusting vereist: noodpakket, veiligheidsvest, hoofdlamp en mobiele telefoon zijn bij de meeste evenementen verplicht.
Ultrahiking vereist een zorgvuldige voorbereiding: een goede basisconditie, krachttraining voor de benen en de kern, trainen in verschillende terreinen en weersomstandigheden en een aangepast dieet met voldoende koolhydraten, eiwitten en gezonde vetten.
Wandelen serieus nemen als sport
Wandelen wordt vaak nog niet als een echte sport gezien. Na deelname aan een mammoetwandeltocht worden dergelijke discussies meestal overbodig.
Dit raakt de kern van de zaak. Iedereen die ooit 55 kilometer heeft gewandeld met een zware rugzak door gevarieerd terrein - 's nachts, in de regen, met verkleumde tenen in het derde paar sokken - twijfelt er niet meer aan dat wandelen fysieke en mentale kracht vereist. De ogenschijnlijke eenvoud van deze vorm van inspanning is bedrieglijk: uithoudingsvermogen, voedingsstrategie, mentale weerbaarheid en zorgvuldige voorbereiding maken het verschil tussen finishen en opgeven.
Wandelen is sport. Dat is het altijd geweest. De rest onderschat het alleen niet meer.
Wandelen is sport.
